Sunday, 15 December, 2019

SANSKRIT CTET PREVIOUS YEAR SOLVE PAPER IN PDF

SANSKRIT CTET PREVIOUS YEAR SOLVE PAPER IN PDF

 



 

निर्देश-अधोलिखितं गद्यांश . पठित्वा तदाधारितप्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेषु समुचितम् उत्तरंत्विा लिखत।  

अथ एकदा भगवान् बोधिसत्त्वः बहुजन्मार्जितपुण्यफलैः शिवीनां राजा बभूव। स बाल्यात् एव वृद्धोपसेवी, विनयशीलः शास्त्रपारङ्गतः च आसीत्। जनकल्याणकर्मसुरतः असौ पुत्रवत् प्रजाः पालयति स्म। कारुण्य-औदार्यादिसद्गुणोपेतः सः नगरस्य समन्ततः धनधान्यसमृद्धाः दानशालाः अकारयत्। तत्र अर्थिना समूहः अन्न-पान-वसन-रजत- सुवर्णादिकानि अभीष्टानि वस्तूनि प्राप्य सन्तुष्टः अभवत्। राज्ञः दानशीलताम् आकर्ण्य देशान्तरेभ्योऽपि जनाः तं देशम् आयान्ति स्म। 

अथ कदाचित् दानशालासु विचरन् स राजा बहुधनलाभेन सन्तुष्टानाम् अर्थिनां विरलस्ङ्ख्याम् विलोक्य अचिन्तयत् ‘मम अर्थिनः तु धनलाभमात्रेण सन्तोषं भजन्ते। नूनं ते दानवीराः सौभाग्यशालिनः यान् याचकाः शरीरस्य अङगनि अपि याचन्ते।’ एवं राज्ञः स्वेषु गात्रेष्वपि निरसक्तिं विज्ञाय सकलं. ब्रह्माण्डं व्याकुलं सञ्जातम्। 

राज्ञि एवं विचारयति सति तस्य दानशीलतां परीक्षितुं देवाधिपतिः शक्रः नेत्रहीन्याचकस्य रूपं धारयित्वा तत्पुरतः अवदत् – हे राजन्! भवतः दानवीरताम् आकर्ण्य आशान्वितः भवत्समीप आगतोऽस्मि। देव! रवि-शशि-तारा-मण्डलभूषितं जगत् एतत् कथमिव पश्चेयं चक्षुहीनः। राजा उवाच-भगवन्! भवन्मनोरथं पूरयित्वा आत्मानम् अनुगृहीतं कर्तुम् इच्छामि। आदिश्यताम्, किं करवाणि? विप्रः उवाच-यदि भवान् प्रीतः, तदा त्वत्तः 

एकस्य चक्षुषः दानम् इच्छामि येन मम लोकयात्रा निर्बाधा भवेत्। तत् श्रुत्वा राजा अचिन्तयत् “लोके चक्षुर्दानं दुष्करमेव। नूनम् ईदृशं दानम् इच्छन् अयं याचकः केनापि प्रेरितः स्यात्। अथवा भवतु नाम। किं बहु चिन्तनेन।” इति विचार्य राजा अभाषत-भो मित्र! किमेकेन चक्षुषा, अहं भवते चक्षुर्द्वयमेव प्रयच्छामि इति। 

समुचितम् उत्तरम् चिनुत

1. विसर्गसन्धेः उदाहरणम् अस्ति 

(a) दुष्करमेव

(b) गात्रेष्वपि 

(c) आशान्वितः

(d) चक्षुर्दानम्

2. . ‘असौ पुत्रवत् प्रजाः पालयति स्म’ वाक्ये ‘असौ’ सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?

(a) याचकाय

(b) बोधिसत्त्वाय

(c) शक्राय

(d). जनाय. 

3.अभीष्टानि वस्तूनि प्राप्य के सन्तुष्टाः भवन्ति स्म? 

(a) बोधिसत्त्वः

(b) अर्थिनः

(c) राजानः

(d) सर्वे जनाः

4.कस्य दानशीलताम् आकर्ण्य जनाः तं देशम् आयान्ति स्म?

(a) याचकस्य

(b) इन्द्रस्य 

(c) शक्रस्य

(d) बोधिसत्वस्य

 

5. विप्रः किम् इच्छति स्म? 

(a) अन्नम्

(b) पानम्

(c) चक्षुर्दानम्

(d) धनम्

6.शक्र किं परीक्षितुम् इच्छति स्म?

(a) दानशीलताम्

(b) वृद्धसेवाम्

(c) विनयम्

(d) औदार्यम् 

7. कः आत्मानम् अनुगृहीतं कर्तुम् इच्छति? . 

(a) शिवीनां राजा

(b) रवि:

(c) याचकः

(d) इन्द्रः

 

8.’भ्रमन्’ इत्यर्थे अनुच्छेदे कः शब्दः प्रयुक्तः?

(a) विनयशीलः

(b) विचारयति सति 

(c) इच्छन्

(d) विचरन्

9. ल्यप् प्रत्ययः कस्मिन् पदे प्रयुक्तः? 

(a) बाल्यात्

(b) विज्ञाय 

(c) स्यात् .

(d) द्वयम्




 

निर्देश-अधोलिखितं श्लोकं . पठित्वा तदधारितप्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेषु समुचितम् 

उत्तरं चित्वा लिखत। 

नास्ति विद्या-समं चक्षुः,नास्ति सत्यसमं तपः। 

नास्ति रागसमं दुःखं, 

नास्ति त्यागसमं सुखम् ||1||

न तथा शीतलसलिलं, 

न चन्दनरसो न शीतला छाया।

प्रह्लादयति च पुरुष, 

यथा मधुरभाषिणी वाणी ||2|| 

अनुद्वेगकरं वाक्यं, 

सत्यं प्रियहितं च यत्।

स्वाध्यायाभ्यरानं चैव, वाङ्मयं तप उच्यते ||3|| 

समुचितम् उत्तरं चिनुत

10. कस्मिन् पदे दीर्घसन्धिः अस्ति? 

(a) नास्ति

(b) चैव

(c) वाङ्मयम्

 (d) मधुरभाषिणी 

 

11. ‘न’ तत्पुरुषसमासस्य उदाहरणं किम्? 

(a).शीतलसलिलम्

(b) अनुद्वेगकरम् 

(c) प्रियहितम्

(d) रागसमम् 

12. मनुष्यं किं प्रह्लादयति? 

(a) शीतलछाया।

(b) शीतलसलिलम्।

(c) चन्दनरसः। 

(d) मधुरवाणी।

 

13. ‘नास्ति विद्यासमं चक्षुः’ इति वाक्यस्य समानार्थकं वाक्यं किम्?

(a) हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः।

(b) अपूर्वः कोऽपि केशोऽयम्।

(c) सर्वस्य लोचनं शास्त्रम्। 

(d) व्ययतः वृद्धिमयाति।

 

14. केन समं तपः न अस्ति? 

(a) सत्येन

(b) सुन 

(c) दुःखन

(d). चन्दनरसेन

15. ‘अनुद्वेगकरम्’ इति अत्र कस्य विशेषणम् अस्ति ?

(a) प्रियस्य

 (b) सत्यस्य 

(c) वाक्यस्य

(d) हितस्य

 

16. छात्राणां ‘बहुविध-ज्ञान-कौशल-विकासार्थं । 

शिक्षकाणां कृते क: मार्गः उत्तमः?

(a) पठन-निर्देशनार्थं छात्रेभ्यः केचन प्रश्नाः दातव्याः ।

(b) पाठ-अवबोधनार्थं छात्राः नूतनशब्दानाम् अर्थान् स्मरेयुः।

(c) छात्राः पाठ्यांशम् अधिकृत्य स्वयं नूतनचिन्तनशील-प्रश्नाना निमाणाथ :प्रेरयितव्याः ।

(d) छात्राणां कृते अवबोधनात्मक-कार्यार्थम् । अवसरा: दातव्याः।

 

17. ‘शीर्षक-वाक्येन’ अभिप्रायः अस्ति 

(a) निबन्धस्य मुख्यभावः।

(b) काव्यस्य निबन्धस्य वा शीर्षकम्।

(c) अनुच्छेदस्य प्रमुखः विचारः

(d) कस्यापि निबन्धरय . प्रलेखस्य वा उपशीर्षकम्

 

18, ‘छात्राः शान्तिपूर्णजीवनाय अभिप्रेरिताः भवेयुः, परस्परं मिलित्वा वसेयुः अन्येषां कृते च कार्यं । 

कर्तुं सज्जिताः भवेयुः इति।’ एतैः भावैः सम्बद्धा शिक्षा कथ्यते। 

(a) दूरस्थशिक्षा।

(b) शैक्षणिकता।

(c) व्यावसायिक शिक्षा। 

(d) मूल्यशिक्षा।

 

19. पाठ्यवस्तु-निहित-विभिन्नशब्दानां साहाय्येन नूतनानाम् अपरिचितानां शब्दानाम् । अर्थज्ञानप्रक्रिया केन कौशलेन सम्बद्धा? 

(a) श्रवणेन

 (b) भाषणेन 

(c) पठनेन

(d) लेखनेन

 

 

20. ‘अवबोधनात्मक परीक्षणम्’ इत्यर्थं किं सर्वाधिकं महत्त्वपूर्णम्?

(a) पाठस्य शीर्षकम्

(b) सन्दर्भस्य ज्ञानम्

(c) पाठेषु उपशीर्षकाणि 

(d) लेखनाभ्यास:।



 

21. वाचन-सन्दर्भ ‘सञ्चय-कौशलेन’ (Gathering Skill) अभिप्राय: अस्ति

(a) टिप्पण-स्वीकरणम् (note taking)

(b) विश्लेषणम्

(c) व्याख्यानम्

(d) टिप्पण-निर्माणम् (note-making)

 

22.भाषण-कौशल-मूल्याङ्कनार्थम् अनिवार्यम्

(a) सम्भाषणम्

(b) निरन्तरं श्रवणम्

(c) संवाद-लेखनम् 

(d) भावानुगुणं पाठ्यवस्तुनः विश्लेषणम्। 

 

23. गृहकार्यस्य मुख्योद्देशः अस्ति

(a) छात्राः गृहे नीवनपाठान् पठितुं रुचिं प्रदर्शयेयुः।

(b) अभिभावकाः जानीयुः यत्: छात्रा: विद्यालये किं किं पठन्ति।

(c) पाठितपाठान् अधिकृत्य अभ्यासं कुर्युः। 

(d) पठने छात्ररुचि-वर्धनम्।

24. वाचन-अभ्याससमये कोऽपि छात्रः पाठागतस्य शब्दस्य स्थाने कमपि अन्यं शब्दं वदति। अध्यापकेन किं कर्तव्यम्?

(a) ‘पुनः पठतु’ इत्यादेशः शीघ्रमेव दातव्यः।

(b) ‘छात्रः सम्पूर्णम् अंशं पठेत्’ इति विचार्य तत्क्षणं किमपि न वक्तव्यम्। 

(c) तत्क्षणमेव शुद्धि कारणीया।

(d) श्यामपट्टे शब्दद्वयं लिखित्वा ‘छात्रः शुद्धं शब्दं पुनः पठेत्’ इति निर्देष्टव्यः।

 25. कोऽपि छात्रः अनुकरणापेक्षया . मूलरूपेण रचनात्मकं लेखनं लिखति। इदं किं कथ्यते

(a) कथालेखनम्

(b) संवादलेखनम्

(c) सृजनात्मकलेखनम् 

(d) पत्रलेखनम्

 

 26. अधिगमनान्तर्गत विभिन्नक्षेत्रेषु किं. क्षेत्रम् उच्च-स्तरीय- चिन्तनेन सम्बद्धम्?

(a) स्मरणात्मकम्

(b) अवबोधनात्मकम्

(c) मूल्याङ्कनात्मकम्

(d) अनुव्यवहारात्मकम्

 

27.साहित्य-शिक्षणे किं सर्वाधिक महत्त्वपूर्णम्?

(a) शब्दकोषः

(b) पाठस्य सन्दर्भः

(c) सम्यक् उच्चारणम् 

(d) छन्दःज्ञानम् .

 

28. शब्दार्थज्ञानार्थं किं समुपयुक्तमम्? 

(a) अलङ्काराणां परिचयः।

(b) वर्ण-विन्यासः।

(c) कविपरिचयः। 

(d) विविधसन्दर्भेषु शब्दप्रयोगः।

 

29. व्याकरण-शिक्षणार्थं किं सर्वाधिक महत्त्वपूर्णम्?.

(a) नियमानां स्मरणम्।

(b) विभिन्नसन्दर्भेषु पाठ्यबिन्दूनाम् अभ्यासः।

(c) स्वच्छ-सुन्दर-लेखः। 

(d) जीवन-कौशलानि।

 

30. ‘अभिप्रेरक-लेखनं’ (Persuasive Writing) निम्नलिखितेषु कुत्र अन्तर्निहितम् अस्ति ?

(a) कार्य-मूल्याङ्कनम्, सम्पादकं प्रति पत्राणि।

(b) चरित्तम्, आत्मचरितम्

(c) विश्वकोषः, लेखाः/रेखाचित्राणि

(d) समाचाराः, प्रतिवेदनानि, पाठ्यपुस्तकानि 

click here for pdf
MATHS PEDAGOGY FOR CTET-गणितीय शिक्षण में समस्याएं



 

Spread the love
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
Please wait...

Subscribe to our newsletter

Fast Update Please Subscribe Here
error: Content is protected !!